Στην Αμμουδιά: Από τον Ποσειδώνα στις υφέρπουσες αναζητήσεις (Σπουδή σε μία πρωινή φωτογραφία)

 

Υπάρχει μια στιγμή στην καρδιά του ελληνικού καλοκαιριού, όπου η πραγματικότητα λυγίζει κάτω από το βάρος του ήλιου και η ζωή αποκτά τη ρευστότητα του νερού. Αυτή αποτυπώνεται στο "εδώ και τώρα" της απόλυτης, σχεδόν ιερής, θερινής ραστώνης.

Κάτω από τη σωτήρια σκιά μιας ομπρέλας –της οποίας η μπλε άκρη εισβάλλει στο κάδρο σαν το τελευταίο οχυρό της λογικής απέναντι στην πύρινη λαίλαπα. Από αυτό το στρατηγικό παρατηρητήριο, η άμμος απλώνεται σαν ένας απέραντος, χρυσαφένιος καμβάς, γεμάτος από τα ίχνη των περαστικών. Είναι η άμμος που, όπως θα έλεγε και ο Αρχιμήδης στον "Ψαμμίτη" του, είναι πρακτικά αδύνατο να μετρηθεί, αλλά είναι τρομερά εύκολο να εισχωρήσει σε κάθε πιθανή και απίθανη πτυχή του σώματος και των απαραίτητων αποσκευών.

Το βλέμμα σταματάει  στα ρηχά, εκεί που το νερό γλείφει τους αστραγάλους, μια στιγμή πριν από τη μεγάλη βουτιά. Η στάση του λουόμενου είναι εμβληματική: είναι ένας σύγχρονος Οδυσσέας, έτοιμος να εξερευνήσει την "οίνοπα πόντον" (την σκοτεινή θάλασσα) του Ομήρου.

Είναι μια σκηνή που θα έκανε τον Ηράκλειτο να χαμογελάσει. Ο Εφέσιος φιλόσοφος, που πίστεψε στο  «τὰ πάντα ῥεῖ»  και «δὶς ἐς τὸν αὐτὸν ποταμὸν οὐκ ἂν ἐμβαίης», θα έβρισκε εδώ την  επιβεβαίωση των θεωριών του. Κάθε κύμα που σκάει στην ακτή, κάθε βήμα  στην υγρή άμμο, είναι μια μοναδική, ανεπανάληπτη στιγμή. Η θάλασσα είναι ήδη διαφορετική από τη θάλασσα που τραβήχτηκε στη φωτογραφία. Και όποιος βουτάει, θα βγει από το νερό διαφορετικός, ελαφρώς πιο αλμυρός και σίγουρα πιο "βάπτισμένος" στην καλοκαιρινή ελευθερία.

Πολύ το "πλήθος". Οι άλλοι λουόμενοι, σκορπισμένοι στα γαλαζοπράσινα νερά. Κάποιοι κολυμπούν μεθοδικά, άλλοι  επιπλέουν, παραδομένοι στην άνωση.  Η θάλασσα είναι μία δημοκρατική εφεύρεση της φύσης. Στο νερό, όλοι είμαστε ίσοι. Δεν υπάρχουν τίτλοι, κοστούμια ή αξιώματα. Υπάρχουν μόνο σώματα και κεφάλια που προεξέχουν, σαν ανθρωπόμορφες σημαδούρες. Αν ο Θαλής ο Μιλήσιος, που πίστευε ότι το «ὕδωρ» είναι η αρχή των πάντων, έβλεπε αυτή τη σκηνή, θα ένιωθε δικαιωμένος. Όλα ξεκινούν και όλα καταλήγουν στο νερό –τουλάχιστον κατά τη διάρκεια του καυτού Αυγούστου.

Ωστόσο,στη σκηνή αχνοφαίνεται και η υποβόσκουσας ειρωνείας, αν τη δει κανείς μέσα από το πρίσμα των Στωικών. Ο Επίκτητος, για παράδειγμα, θα θύμιζε ότι πρέπει να διακρίνουμε τα «ἐφ’ ἡμῖν» από τα «οὐκ ἐφ’ ἡμῖν». Στη φωτογραφία, το «ἐφ’ ἡμῖν» είναι η απόφαση να βρεθείς  στην παραλία και να βάλεις  αντηλιακό. Το «οὐκ ἐφ’ ἡμῖν» είναι η θερμοκρασία του νερού, η δύναμη του ανέμου, τα τυχόν τσιμπήματα μιακ΄ποιας τσούχτρας. Η σοφία του λουόμενου έγκειται στο να απολαμβάνει τα πρώτα και να αγνοεί στωικά μόνο το τελευταίο.

Και μετά,  το θέμα της προοπτικής. Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη από χαμηλά, από το επίπεδο της άμμου, σχεδόν από το επίπεδο ενός καβουριού που παρατηρεί τους γίγαντες. Αυτό δίνει στη θάλασσα μια αίσθηση απέραντου και στο λουόμενο μια αίσθηση ηρωικού μεγαλείου. Ο Πλάτωνας, στην Αλληγορία του Σπηλαίου, μας μίλησε για τους δεσμώτες που βλέπουν μόνο σκιές της πραγματικότητας. Εδώ, κάτω από την ομπρέλα, είμαστε κατά κάποιο τρόπο μέσα σε ένα σπήλαιο, αλλά οι σκιές που βλέπουμε είναι η ίδια η ουσία της ζωής: το φως, το νερό, το παιχνίδι. Ίσως η αληθινή φιλοσοφία να μην είναι να βγεις από το σπήλαιο, αλλά να βρεις την καλύτερη δυνατή θέση και να απολαύσεις το θέαμα.

Δεν πρέπει να παραλείψουμε και το χιούμορ που κρύβεται στις λεπτομέρειες. Τα δύο πόδια στην κάτω αριστερή γωνία: Είναι το σήμα κατατεθέν του "φωτογράφου σε κατάσταση ημι-λιποθυμίας από τη ζέστη". Είναι η απόδειξη ότι η λήψη έγινε με την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια, μια κίνηση που θα επικροτούσε ο Επίκουρος, ο οποίος κήρυττε την αναζήτηση της ηδονής (με την έννοια της απουσίας πόνου και ταραχής). Τι πιο επικούρειο από το να βγάζεις φωτογραφίες ξαπλωμένος, με τα πόδια σου να εισβάλλουν στο κάδρο σαν σουρεαλιστικά στοιχεία;

Καθώς ο ήλιος συνεχίζει την πορεία του, η σκηνή θα αλλάξει. Ένα παιδί θα βουτήξει, θα βγει, θα πεινάσει, θα ζητήσει παγωτό. Οι κολυμβητές θα βγουν για να απλώσουν τις πετσέτες τους. Η μπλε άκρη της ομπρέλας θα μετακινηθεί για να ακολουθήσει τη σκιά. Αλλά αυτή η φωτογραφία πάγωσε τον χρόνο σε μια στιγμή τέλειας ισορροπίας. Είναι μια στιγμή που μας θυμίζει ότι, παρά τις δυσκολίες, τις έγνοιες και τις υποχρεώσεις, υπάρχει πάντα ένας τόπος και ένας χρόνος όπου όλα είναι απλά. Όπου το μόνο που χρειάζεσαι είναι λίγη άμμος και λίγη θάλασσα.

Και αν ο Όμηρος ήταν εδώ σήμερα, ίσως να μην έγραφε μόνο για τη μανία του Αχιλλέα ή τις περιπλανήσεις του Οδυσσέα. Ίσως να έγραφε ένα νέο έπος για  το "νήπιο" που στάθηκε γενναίο απέναντι στο κύμα, οπλισμένο με  την αιώνια, καλοκαιρινή ελπίδα.